Mariannes notitieboek
Tijdens het lezen van het boek Hooked! kun je kleine momenten opmerken die je doen stilstaan. Een zin, een vraag, iets dat vertrouwd aanvoelt, maar nog niet duidelijk is. Op deze pagina staan mijn aantekeningen achter het verhaal.
Als iets mijn aandacht trekt, zoek ik het op. Ik lees, ik verbind ideeën, ik schrijf dingen op, niet als definitieve antwoorden, maar als gedachten die me helpen te begrijpen wat ik zie en doe.
Sommige aantekeningen leiden naar een korte video. Sommige naar een oefening of een model. Andere tot onderzoek of ideeën waar ik later op terug wil komen.
Deze notities groeien in de loop van de tijd. Gebruik dit notitieboekje zoals ik: om te onderzoeken, te reflecteren en woorden te vinden voor wat je al voelt in je eigen werk, team of dagelijkse praktijk. Neem mee wat helpt. Kies wat je interesse wekt en laat de rest voor een ander moment.
Cultuurscan
Toen ik voor het eerst met de Cultuurscan werkte, volgde ik vooral het proces en keek wat er gebeurde. Wat mijn aandacht trok, kwam later.
Als teams samen de scan doen, wil bijna iedereen dezelfde kant op. Naar rechts, meer vertrouwen, meer samenwerking, meer gedeelde verantwoordelijkheid. Dat deel is gemakkelijk.
Wat moeilijker is, heb ik geleerd, is om die stap daadwerkelijk te zetten. Op zoek naar de achtergrond kwam ik het werk tegen van Bob Marshall en zijn Rightshifting model. Het gaf me woorden voor iets wat ik in de praktijk al voelde.
Je kunt niet naar rechts gaan door simpelweg links los te laten. Er is nog steeds enige structuur nodig. Wat duidelijkheid. Enige vorm van controle. Niet om mensen te beperken, maar om stabiliteit te creëren.
De scan maakt dit zichtbaar. Door het aantal stellingen dat teams kunnen kiezen te beperken, verschuift het gesprek. Minder over wat goed klinkt, meer over wat we echt herkennen en waar we samen naartoe willen werken.
Later leerde ik dat dit ook te maken had met Lean denken. Vooral de balans tussen People, Process en Purpose. Als een van deze overheerst, lijken teams hun houvast te verliezen. Als ze alle drie aanwezig zijn, voelt de beweging rustiger en duurzamer.
Mijn notitie aan mezelf:
Goed willen bewegen is gemakkelijk. Rechts bewegen vergt evenwicht.
Aangeleerde hulpeloosheid
Toen ik meer las over aangeleerde hulpeloosheid, realiseerde ik me hoe gemakkelijk ik het herken.
Niet alleen in teams, maar ook in mezelf.
Ik begon met het vroege werk van Martin Seligman. Zijn experimenten beschrijven hoe herhaalde ervaringen van geen invloed hebben kunnen leiden tot passiviteit. Niet omdat mensen er niet om geven, maar omdat ze niet meer verwachten dat hun acties er toe doen.
Wat me echter het meest bijbleef, was niet het probleem, maar waar Seligman vervolgens naartoe ging. Hij stopte niet bij aangeleerde hulpeloosheid. Hij ging verder met ideeën als aangeleerd optimisme en later aangeleerd geluk. De verschuiving is subtiel maar belangrijk: van het verklaren waarom mensen opgeven, naar het onderzoeken hoe ze weer zeggenschap krijgen.
Dat komt overeen met wat ik in de praktijk zie. Passiviteit is zelden een gebrek aan motivatie. Vaker is het het resultaat van te weinig ruimte om te proberen, te falen en te leren. Te veel oplossen voor anderen. Te weinig ervaren invloed.
Ik vond veel artikelen en perspectieven. Sommige richten zich op de hersenen, andere op depressie of organisaties. Ik heb niet geprobeerd ze allemaal vast te houden. Voor nu heb ik degenen gekozen die me helpen dit duidelijker te zien: hulpeloosheid is aangeleerd - en hoop ook.
Mijn notitie aan mezelf:
Als hulpeloosheid geleerd kan worden, dan kunnen vertrouwen, agency en vertrouwen dat ook.
Vroege neurologische stimulatie (ENS)
Tijdens het lezen over de eerste weken van de pups, kwam ik Early Neurological Stimulation (ENS) tegen.
Het werk van Carmen Battaglia hielp me te begrijpen waarom die eerste dagen zo belangrijk zijn.
ENS bestaat uit vijf kleine oefeningen die kort worden gedaan tussen dag 3 en dag 16 na de geboorte. Ze introduceren milde, gecontroleerde prikkels aan het zenuwstelsel. Niets intens. Niet lang. Net genoeg om het systeem zachtjes wakker te schudden.
Wat me het meest opviel was niet de lijst met oefeningen, maar de terughoudendheid erachter. Meer is niet beter. Overdrijven werkt het effect tegen. En als een nest al stress heeft ervaren, bijvoorbeeld tijdens de geboorte, kun je ENS beter helemaal niet toepassen.
Onderzoek laat veel mogelijke voordelen op de lange termijn zien: betere stresstolerantie, beter leervermogen en meer flexibiliteit op latere leeftijd. Maar de sleutel lijkt timing en matiging te zijn.
Mijn conclusie is simpel.
Vroege ervaringen vormen het systeem, maar alleen als ze zorgvuldig worden aangeboden.
Mijn notitie aan mezelf:
Kleine impulsen, op het juiste moment, kunnen een blijvend verschil maken.
Vroege Geur Introductie (ESI)
Toen ik las over Early Scent Introduction (ESI), begreep ik het meteen.
In de eerste dagen na de geboorte, als de ogen en oren nog gesloten zijn, is de neus al klaarwakker.
ESI is ontwikkeld door Gayle Watkins als onderdeel van de Avidog aanpak. Tussen dag 3 en dag 16 maakt elke pup kort kennis met één nieuwe geur per dag. Niets lang. Niets intens. Net genoeg om de hersenen voorzichtig uit te nodigen om op te merken en te verkennen.
Wat ik het meest waardeer is hoe voorzichtig het protocol is. De pup loopt altijd voorop. Als hij zich afwendt, volgt de geur niet. Als de pup wil snuffelen, krijgt hij iets meer tijd. En als een nest al vroeg stress heeft ervaren, wordt ESI gewoon niet gedaan.
Ik vond het onderzoek erachter overtuigend, maar niet spectaculair op een flitsende manier. Over generaties heen vertoonden honden die waren blootgesteld aan ESI een sterker geurbewustzijn, meer flexibiliteit in nieuwe situaties en meer zelfvertrouwen op latere leeftijd. Vooral opvallend: honden die getraind waren in geurgerelateerd werk bereikten vaak eerder een hoger niveau.
Voor mij gaat de waarde niet over het creëren van “betere honden”, maar over het zorgvuldig gebruiken van een kleine kans. Vroege ervaringen zijn belangrijk, maar alleen als ze lichtvaardig en met respect voor het systeem worden aangeboden.
Mijn notitie aan mezelf:
Laat nieuwsgierigheid leiden. Stop voordat het te veel wordt.
Leren is meer dan woorden
Ik merkte steeds hetzelfde op.
Mensen begrijpen meer als ze meer doen dan alleen luisteren.
In eerste instantie dacht ik dat dit vooral ging over het aantrekkelijker maken van leren. Maar toen ik recent onderzoek begon te lezen, realiseerde ik me dat het veel dieper gaat dan dat. Leren waarbij meerdere zintuigen betrokken zijn, voelt niet alleen beter - het verandert ook hoe de hersenen zichzelf organiseren.
Recente studies tonen aan dat wanneer leren zien, horen, bewegen en soms aanraken combineert, verschillende hersennetwerken gaan samenwerken. De aandacht verbetert. Het geheugen wordt sterker. Het geleerde is later gemakkelijker terug te halen, zelfs als er maar een deel van de oorspronkelijke situatie aanwezig is.
Wat me het meest opviel is dat het hier niet gaat om het toevoegen van “leuke elementen”. Het gaat over hoe de hersenen van nature werken. Het is gebouwd om informatie van verschillende zintuigen te integreren. Als het leren beperkt blijft tot woorden, blijft veel van dat potentieel onbenut.
Dit verklaart ook waarom ervaringen ons langer bijblijven dan verklaringen. Als het lichaam erbij betrokken is, lijkt het leren zich dieper te nestelen. Niet harder. Niet sneller. Gewoon meer verbonden.
Mijn notitie aan mezelf:
Als leren moet beklijven, is er meer nodig dan woorden.
Teamontwikkeling (Tuckman)
Mensen vragen me vaak welk model dit is. Tuckman. Vormen, bestormen, normeren, uitvoeren. Ja, soms. Maar dat is niet wat me bijblijft.
Wat me bijblijft is wat er gebeurt als mensen bewegen. Als ze op de grond stappen in plaats van in hun stoel te blijven zitten, verschuift het gesprek. Ergens staan maakt dingen tastbaar. Je stopt met uitleggen en begint op te merken. Waar sta ik? Waarom hier? Waarom niet daar?
Het helpt om het Tuckman-model op de vloer te gebruiken. Het geeft taal en helpt teams patronen te herkennen. Maar het kan net zo goed een ander model zijn, een andere tijdlijn, een andere set perspectieven. Het model is niet het punt. De vloerplaten zijn slechts een manier om het lichaam in het gesprek te brengen.
Zodra er beweging in het spel is, verandert de kwaliteit van de dialoog. Minder debat. Meer nieuwsgierigheid. Betere vragen.
Mijn notitie aan mezelf:
Elke werkvorm is slechts een middel. Het echte werk gebeurt in wat mensen beginnen te zeggen.
Waar je aan werkt
Het blijft me opvallen hoe gemakkelijk we ons richten op wat we niet willen. Minder fouten. Minder ruis. Minder weerstand. Alsof het benoemen van het probleem automatisch de weg vooruit wijst.
Recent onderzoek zet me aan het denken. Het laat steeds weer hetzelfde patroon zien: werken met wat je wel wilt is effectiever dan corrigeren wat je niet wilt. Niet zachter. Gewoon duidelijker.
Bij hondentraining tonen studies aan dat beloningsmethoden leiden tot betere leerresultaten en minder stress dan aversieve benaderingen zoals schreeuwen of fysieke correctie. Honden die getraind worden door het gewenste gedrag te versterken, leren sneller, vertonen minder vermijdingsgedrag en bouwen een sterkere band op met hun baasje. Focussen op wat werkt blijkt nauwkeuriger dan voortdurend corrigeren wat niet werkt.
Ik zie dezelfde logica terugkomen op het werk. Onderzoek toont aan dat voorwaardelijke beloningen en positieve feedback de betrokkenheid vergroten, waardoor de prestaties verbeteren. Bestraffing heeft daarentegen weinig direct effect. In het beste geval leidt het tot naleving op korte termijn. In het slechtste geval vermindert het initiatief en leren.
Wat me opvalt is dat dit niet gaat over aardig of optimistisch zijn. Het gaat over hoe leren werkt. Aandacht versterkt paden. Herhaling bouwt vertrouwen op. Ongewenst gedrag negeren is vaak krachtiger dan het frontaal bestrijden.
Dit helpt me om een bewuste keuze te maken.
Waar wil ik dat mensen naartoe gaan?
En van welk gedrag wil ik meer zien?
Mijn notitie aan mezelf:
Waar ik me op concentreer wordt duidelijker. Wat duidelijker wordt, groeit.
Plasticiteit van de hersenen
Het valt me steeds weer op hoe gemakkelijk we ons richten op wat we niet willen.
Minder fouten. Minder ruis. Minder weerstand.
Alsof het benoemen van het probleem automatisch de weg vooruit zal wijzen.
Recent onderzoek zet me aan het denken. Het laat steeds weer hetzelfde patroon zien: werken met wat je wel wilt is effectiever dan corrigeren wat je niet wilt. Niet zachter. Gewoon duidelijker.
Bij hondentraining tonen studies aan dat beloningsmethoden leiden tot betere leerresultaten en minder stress dan aversieve benaderingen zoals schreeuwen of fysieke correctie. Honden die getraind worden door het gewenste gedrag te versterken, leren sneller, vertonen minder vermijdingsgedrag en bouwen een sterkere band op met hun baasje. Focussen op wat werkt blijkt nauwkeuriger dan voortdurend corrigeren wat niet werkt.
Ik zie dezelfde logica terugkomen op het werk. Onderzoek toont aan dat voorwaardelijke beloningen en positieve feedback de betrokkenheid vergroten, waardoor de prestaties verbeteren. Bestraffing heeft daarentegen weinig direct effect. In het beste geval leidt het tot naleving op korte termijn. In het slechtste geval vermindert het initiatief en leren.
Wat me opvalt is dat dit niet gaat over aardig of optimistisch zijn. Het gaat over hoe leren werkt. Aandacht versterkt paden. Herhaling bouwt vertrouwen op. Ongewenst gedrag negeren is vaak krachtiger dan het frontaal bestrijden.
Dit helpt me om een bewuste keuze te maken.
Waar wil ik dat mensen naartoe gaan?
En van welk gedrag wil ik meer zien?
Mijn notitie aan mezelf:
Waar ik me op concentreer wordt duidelijker. Wat duidelijker wordt, groeit.
Horizons
Versnellen!
Ik kwam op het idee achter Accelerate toen ik op zoek was naar taal die past bij wat ik al zie gebeuren in organisaties.
Niet alles hoeft in één keer te veranderen.
En niet alles moet.
Wat bij mij resoneert is het beeld van twee systemen naast elkaar. Eén dat zorgt voor stabiliteit, structuur, continuïteit. En een ander dat beweging, experiment en leren creëert. Geen vervanging. Een naast elkaar bestaan.
Dit helpt me een spanning te begrijpen die ik vaak opmerk. Mensen willen meer autonomie en snelheid, maar ook duidelijkheid en veiligheid. Versnellen dwingt geen keuze af. Het accepteert dat beide tegelijkertijd nodig zijn.
Het gaat niet om het model zelf, maar om de omslag in denken. Verandering hoeft niet te vechten tegen de bestaande organisatie. Het kan er naast groeien, stap voor stap, waar energie en initiatief al aanwezig zijn.
Mijn notitie aan mezelf:
Versnelling werkt het beste als het voortbouwt op wat al bestaat.
Puppy Test
Toen ik voor het eerst hoorde over een puppytest, dacht ik dat het ging over het voorspellen van de toekomst.
Welke pup wordt wat.
Zo zie ik het niet meer.
Een puppytest is een momentopname. Een zorgvuldig moment in de tijd waarop je observeert hoe een pup reageert op verschillende situaties, prikkels en vormen van contact. Niet om te labelen, maar om neigingen te begrijpen. Wat gaat gemakkelijk. Wat ondersteuning nodig heeft. Waar flexibiliteit al te zien is en waar die nog in ontwikkeling is.
Wat ik waardeer in de benadering van Avidog is de terughoudendheid. De test gaat niet over slagen of zakken. Het gaat om het verzamelen van informatie, zodat je later betere keuzes kunt maken. Voor de pup. En voor de mens die hem zal begeleiden.
Een puppy is nog niet af.
En het verhaal ook niet.
De test bepaalt niet wie de hond wordt. Het helpt ons om te beginnen met meer bewustzijn en een beetje meer respect voor wat er al is.
Mijn notitie aan mezelf:
Observatie is geen oordeel. Het is het begin van goede begeleiding.
Verlangen om samen te werken
Het valt me steeds weer op hoe gemakkelijk we proberen samenwerking aan te leren.
Commando's. Regels. Verwachtingen.
Maar wat echt werkt is iets anders.
Als het verlangen om samen te werken sterk is, volgt het gedrag bijna vanzelf. De pup kiest ervoor om in te checken. Om verbonden te blijven. Om samen te bewegen. Pas later heeft het zin om dat gedrag een naam te geven, een cue, een commando.
Waar het om gaat is balans. Te veel focus op onafhankelijkheid en de verbinding dunt uit. Te veel controle en initiatief verdwijnt. Maar als de bereidheid om samen te werken eerst wordt getraind, verdwijnt de onafhankelijkheid niet. Het vestigt zich.
Ik zie dit steeds weer.
Verbinding eerst. Techniek later.
Mijn notitie aan mezelf:
Als samenwerking goed voelt, wordt gedrag gemakkelijk te sturen.
EN 
NL 
DE 
FR 